Zwis przewodu określa odległość między najniżej położonym punktem przewodu a prostą łączącą głowice sąsiednich słupów. Jego wartość decyduje o tym, czy linia spełnia wymagania dotyczące prześwitów nad terenem, drogami i obiektami. Gdy zwis jest zbyt duży, przewód może znaleźć się poniżej wartości dopuszczalnych, co zwiększa ryzyko kontaktu z osobami lub pojazdami. Zbyt mały zwis przewodu również jest problemem, ponieważ nadmierny naciąg podnosi naprężenia i skraca trwałość elementów konstrukcji. W praktyce każda linia musi pracować w takim przedziale zwisu, który zapewnia zarówno bezpieczne odległości, jak i niezawodność mechaniczną.
Zależność zwisu od temperatury i obciążenia
Wartość zwisu zmienia się pod wpływem temperatury przewodu oraz obciążeń środowiskowych. Wraz ze wzrostem temperatury metal wydłuża się, co zwiększa obwieszenie. Zimą dzieje się odwrotnie i zwis przewodu maleje. Na końcowy efekt wpływa także masa obciążenia lodem oraz działanie wiatru. W projektach często wykonuje się obliczenia dla kilku stanów pracy, np. stan letni (+40°C), zimowy bez wiatru (–5°C) i zimowy z obciążeniem lodowym.
Przykładowe porównanie:
- zwis w stanie letnim: 5,8 m,
- zwis w stanie zimowym bez wiatru: 4,6 m,
- zwis w stanie lodowym (np. 0,8 kg/m): 6,4–6,7 m.
Skutki nieprawidłowego zwisu
Odbiór techniczny linii obejmuje kontrolę prześwitów, ponieważ nieprawidłowy zwis przewodu może prowadzić do niebezpiecznych sytuacji. W trudnym terenie nawet niewielkie przekroczenie wartości dopuszczalnych powoduje ryzyko zbliżenia do drzew, masztów czy konstrukcji budowlanych. W ruchu drogowym oznacza to zagrożenie dla wysokich pojazdów. Nadmiernie napięte przewody generują natomiast zwiększone siły w podporach, co może doprowadzić do ich osłabienia. Zdarza się również, że zbyt mały zwis przewodu utrudnia kompensację wydłużeń cieplnych i powoduje powstawanie naprężeń resztkowych. Wszystko to obniża trwałość linii oraz zwiększa koszty jej utrzymania.
Jak kontroluje się zwis w praktyce?
Kontrola zwisu to nie tylko obliczenia projektowe. Podczas montażu przewody są naciągane z użyciem tabel montażowych, gdzie dla temperatury montażu przypisana jest wartość przeciągu odpowiadająca obliczeniowemu zwisowi. Na etapie eksploatacji stosuje się pomiary wizyjne, laserowe oraz rejestrację danych temperaturowych. Przykładowy pomiar przęsła 300 m przy temperaturze +25°C może dać wynik:
- zwis projektowy: 5,1 m,
- zwis zmierzony: 5,3 m.
Różnica mieści się w granicach tolerancji i nie wymaga korekty. Jeżeli odchylenia są większe, wykonuje się regulację naciągu lub analizę temperatur pracy, aby przywrócić właściwy stan.
Dlaczego właściwy zwis przewodu decyduje o bezpieczeństwie?
Bezpieczna linia energetyczna to taka, w której przewód zachowuje prześwity dla wszystkich stanów pogodowych, a konstrukcje nie są przeciążane. Zwis przewodu jest wskaźnikiem, który łączy te dwa warunki: mówi zarówno o odległości przewodu od otoczenia, jak i o naprężeniach w całej sekcji. Odpowiednio dobrany zwis umożliwia długotrwałą, stabilną pracę linii, ogranicza ryzyko uszkodzeń i minimalizuje prawdopodobieństwo wystąpienia sytuacji niebezpiecznych. Dzięki temu stanowi jedno z najważniejszych kryteriów oceny bezpieczeństwa sieci napowietrznych.
